Thương hiệu nông sản Việt – Cái vòng luẩn quẩn

Võ Hoàng Nguyên

Như một vận động viên chạy việt dã, nông sản Việt muốn có được thương hiệu tầm cỡ thế giới cần phải biết đích ở đâu và những rào cản nào cần vượt qua. Những rào cản này đòi hỏi vận động viên phải nhìn xa hơn, rộng hơn để rèn luyện thể lực và tính toán bước nhảy cho thật phù hợp về địa điểm và thời điểm.

Việt Nam hiện là một quốc gia đóng vai trò quan trọng về xuất khẩu nông thuỷ sản: Cá tra, tôm, gạo, cà phê, cao su… Đặc biệt, con cá tra (Pangasius hypophthalmus), có sản lượng trên một triệu tấn nguyên liệu thô mỗi năm. Đây là sản phẩm mà Việt Nam chiếm một thị phần hầu như tuyệt đối, thâm nhập thị trường trên 150 quốc gia. Ngoài ra, nổi bật, còn có cà phê đã đưa Việt Nam lên hàng thứ 2 thế giới với sản lượng năm 2017 là 36 triệu bao (bao 60 kg). Nhu cầu thế giới năm 2018 là 157 triệu bao.

Kinh nghiệm trên thương trường quốc tế này đã cổ võ cho ngành Nuôi trồng Thuỷ sản Việt Nam khi đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành nuôi biển xa bờ trong đầu những năm 2015. Tuy nhiên, việc định hướng chiến lược phát triển cho ngành nuôi biển xa bờ phải được nghiêm túc rút ra những bài học từ “mồ hôi nước mắt” của ngành cá tra. Những bài học không thể lãng phí bỏ qua để rồi cứ theo nguồn cảm hứng không cơ sở chiến lược mà vạch ra một lối đi mới trên vết mòn bánh xe cũ được.

Ngành thuỷ sản Việt Nam, tối đa hoá hay tối ưu hoá?

Hai chiến lược sản xuất tối đa hoá và tối ưu hoá lợi nhuận luôn là bài toán mà chúng ta phải cân nhắc cho bất cứ vấn đề phát triển nào. Phát triển về số lượng cho một chiến lược ngắn hạn hay phát triển về chất lượng để hướng tới sự bền vững lâu dài hơn, chủ động hơn? Ngành thuỷ sản Việt Nam hiện đang trong cơn trầm kha sau hàng chục năm nhảy vọt về sản lượng xuất khẩu. Tôm chết hàng loạt, khắp nơi, cá tra xuất khẩu đình đốn vì kiệt vốn cùng với những hàng rào kỹ thuật, thương mại từ các nước nhập khẩu, là những dấu hiệu báo động cho hệ quả của một sự phát triển mà chưa có chiến lược thích hợp.

Tối đa hoá – Nhiều nhất

Tối đa hoá (maximization) như thành ngữ Việt Nam “Bạo phát bạo tàn” là bằng mọi cách cắt giảm chi phí, tăng giá bán để có lợi nhuận cao nhất. Chi phí được cắt giảm nhiều nhất trong sản xuất thuỷ sản Việt Nam là chi phí cố định (fixed cost). Chi phí cố định cũng gần như là dù có sản xuất hay ngừng sản xuất vẫn phải mất chi phí này. Lấy công làm lời, vì “ưu thế” của mình là nguồn lao động phong phú. Lấy tài nguyên phục vụ sản xuất mà không xét đến sức tải của môi trường (ecological carrying capacity). Thuỷ sản Việt Nam đã giảm chi phí chủ yếu bằng hai cách này. Riêng về phía ngược lại, tăng giá bán, thì chúng ta hầu như bất lực trước sức ép của thị trường. Nhất là khi chúng ta chưa có thương hiệu, giá bán được quyết định bởi những nhà nhập khẩu ở nước ngoài. Do đó, muốn có nhiều lợi nhuận thì càng phải sản xuất với số lượng nhiều, không còn cách nào hay hơn.

Ví dụ tiêu biểu cho tối đa hoá là Brazil, sản lượng đậu nành tăng vọt từ 14 triệu tấn năm 1980 lên đến 123 triệu tấn hiện nay “nhờ” phá rừng (792.051 km2) để trồng đậu nành.

Tối ưu hoá – Hiệu suất nhất

Tối ưu hoá (optimization) là “chậm mà chắc” như châm ngôn Việt Nam từ ngàn xưa để lại. Bài toán này đòi hỏi nhà hoạch định chiến lược phải xét xem lợi nhuận khai thác từ đâu là tốt nhất? Chi phí cũng phải được xét đến trong tối ưu hoá, nhưng ở đây là biến phí (variable cost). Biến phí được hiểu là chi phí phát sinh khi sản xuất. Vậy, nếu sản xuất nhiều mà biến phí không tăng nhiều. Đó là bài toán tối ưu hoá. Ngành thuỷ sản Việt Nam đã làm khá tốt trong chiến lược này. Các nhà máy chế biến thuỷ sản xuất khẩu được đầu tư với dây chuyền công nghệ rất hiện đại. Phải xem rằng đây là ưu thế về số lượng lẫn chất lượng mà các nước trong khu vực chưa có được. Thế nhưng có lúc, 80% các nhà máy này đang đứng bên bờ vực phá sản vì thiếu nguyên liệu để chế biến. Vì sao thiếu nguyên liệu? Tôm cá nuôi mật độ cao bị dịch bệnh chết hàng loạt; giá thức ăn tăng liên tục, người nuôi thiếu vốn treo ao… Chính ở chỗ này, bài toán tối ưu hoá sẽ là giải pháp hữu hiệu.

Cái vòng luẩn quẩn

Vòng luẩn quẩn chất lượng và giá

Một khi chưa có thương hiệu thì giá bán của chúng ta phụ thuộc vào nhà nhập khẩu. Với giá bán thấp lại tạo ra áp lực đồng lời trên giá thành. Giá thành chúng ta không thấp được vì nguyên liệu sản xuất đều phải nhập khẩu. Vì giá thành cao, người sản xuất lắm lúc đã phải bị cám dỗ bởi những biện pháp sản xuất không bền vững. Vì vậy, vấn đề chất lượng sản phẩm lại càng làm cho căn bệnh thương hiệu trở nên trầm kha hơn.

Tại sao nông sản của chúng ta khi xuất khẩu lại phải bán giá thấp? Năm 2019, giá cá tra xuất khẩu trên dưới 2.5 USD/kg, trong khi người tiêu dùng châu Âu và Mỹ mua 10 USD/kg. Bên cạnh vấn đề giá trị gia tăng của sản phẩm, xuất khẩu nguyên liệu thô, thiếu công nghệ nuôi bền vững… thì vấn đề thương hiệu chiếm phần lớn nguyên do. Mà cũng vì không có thương hiệu nên không làm chủ được thị trường. Đồng lời kiếm được là do quyết định của nhà nhập khẩu.

Chúng ta vẫn chưa nắm được vai trò “át chủ bài” trong việc quyết định giá cả thị trường cho những mặt hàng này. Sự lệ thuộc giá thành vào nguyên liệu nhập khẩu (phân bón, nguyên liệu thức ăn gia súc, thuốc thú y…) đã biến chúng ta thành một nhà gia công cỡ lớn. Đáng buồn hơn, càng sản xuất chúng ta chỉ càng “xuất khẩu môi trường để đổi lấy ngoại tệ” mà thôi.

Chi phí thức ăn nuôi trồng thuỷ sản chiếm trên 70% giá thành sản phẩm nuôi trồng thuỷ sản, trong khi đó thức ăn nuôitrồng thuỷ sản ở Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu nhập. Việc này ảnh hưởng lớn đến giá bán cá nuôi ra thị trường xuất khẩu. Thực tế cá tra Việt Nam trong thập niên qua ở tư thế độc quyền (monopoly) không phải cạnh tranh như cá nuôi biển hiện nay. Tuy nhiên người độc quyền lại không điều khiển được giá thị trường mà ngược lại, giá xuất cá tra lại lệ thuộc vào quyền kiểm soát của nhà nhập khẩu từ nước ngoài. Vì cá tra Việt Nam chưa có thương hiệu, vẫn chỉ là “product of Vietnam”, thay vì “Made in Vietnam” và mang một thương hiệu đã có tiếng sẵn nào đó ở thị trường khu vực hoặc thế giới. Từ đó, giá bán bị đè xuống, trong khi nguyên liệu nhập khẩu lại tăng giá. Mức lợi nhuận của người nuôi cá rất bấp bênh

Thêm vào đó, chất lượng sản phẩm của chúng ta làm ra luôn bị các nhà nhập khẩu đặt câu hỏi. Hiện nay vấn đề chứng nhận chất lượng sản phẩm, chứng nhận quy trình sản xuất là một rào cản kỹ thuật rất hiệu quả cho nhà nhập khẩu khi muốn mặc cả với các nhà cung cấp Việt Nam.

Một khi không có thương hiệu, nhà nhập khẩu khi muốn phê bình sản phẩm thì lại chỉ biết dùng thương hiệu “Việt Nam” để phê bình (sách đỏ cho cá tra Việt Nam, dư lượng hoá chất trong tôm sú Việt Nam…). Trong khi ở các nuớc khác với sản phẩm có thương hiệu thì chỉ có đứa con mới bị mắng, không ai dám đụng đến cha mẹ hết.

Cái vòng luẩn quẩn này cần phải được cắt đứt. Nhưng cắt ở khâu nào là khả thi nhất và mang lại hiệu quả cao nhất? Từ nhiều năm nay, cả Nhà nước và giới doanh nghiệp nông sản Việt Nam vẫn đang dồn nhiều nỗ lực vào việc xây dựng thương hiệu cho cà phê và cá tra Việt Nam. Thị trường đã có rồi, sản phẩm cũng đã có. Bây giờ nên hiểu biết thêm gì về thị trường để thiết kế lại sản phẩm mà định vị? Đây là chuyện lớn, cần được tác động một cách chủ đạo từ phía Nhà nước, và đồng thời cũng là chuyện dài ngày, cần phải có chiến lược rõ ràng, hợp lý.

Các rào cản

Chúng ta có rất nhiều tiềm năng về sản xuất nông sản, nhưng thật sự chưa có tiềm lực để chịu đựng đường dài của cuộc chạy việt dã. Chăn nuôi, trồng trọt một khi đã đi vào thâm canh, sản xuất theo kiểu công nghiệp cũng đồng nghĩa phải luôn đối phó với dịch bệnh. Chúng ta chưa đủ tiềm lực để chịu những “trận đòn” này. Trong vấn đề thương hiệu, chúng ta cũng chưa đủ tiềm lực để đầu tư vào cuộc đua đường dài. Thương hiệu cà phê Colombia phải trải qua gần 100 năm mới có được, mà ở đó, FNC (Federación Nacional de Cafeteros: Liên đoàn những người trồng cà phê Colombia) đóng vai trò chủ đạo với tầm nhìn xa và chiến lược hiệu quả.

Cuộc đua đường dài đó có những rào cản chiến lược nào? Rào cản từ vạch xuất phát: quốc gia xuất xứ (country of origin – COO), rào cản về định vị sản phẩm, thương hiệu. Những rào cản còn lại được xem là vật chắn như rào cản kỹ thuật, rào cản thương mại. Vì một khi hai rào cản chiến lược đường dài đã được tháo bỏ thì Kỹ thuật và Thương mại chỉ là vấn đề chiến thuật mà thôi.

Xây dựng thương hiệu

Quốc gia xuất xứ (country of origin – COO): Đây là vấn đề liên quan nhiều đến khía cạnh văn hoá, lịch sử của một quốc gia. Các công ty kinh doanh thường kết nối COO với tên công ty, tên sản phẩm để tăng thêm đặc điểm nhận diện.

Cà phê kết nối với vũ điệu Samba, một nét văn hoá nổi tiếng của Brazil. Còn Việt Nam, nét văn hoá nào khả dĩ dùng để kết nối mà định vị nông thuỷ sản? Đa phần khi nói đến Việt nam người dân trên các châu lục đều nghĩ đến chiến tranh, nếu họ biết Việt Nam là tên của một quốc gia. Không biết có phải vì lý do này mà công ty cà phê Trung Nguyên có một sản phẩm mang tên Warrior (chiến binh)?  Trong khi họ cố đưa vào hình ảnh công ty Trung Nguyên nét văn hoá nhà rông của vùng Ban Mê Thuột, là nơi nổi tiếng về trồng cà phê.

Source: GAIN Report Number: VM9014 – USDA – FAS: Aug 04, 2019

Gạo Việt Nam có sản lượng nhất nhì thế giới cùng với Thái Lan, nhưng kim ngạch xuất khẩu lại không đáng so với sản lượng (bàn nhiều mà thu ít tiền). Có lẽ vì chúng ta chưa có thương hiệu cho gạo Việt, nên thật ra, thị trường xuất khẩu gạo chủ yếu là các nước châu Á (đặc biệt Philippines và Trung Hoa). Còn ở thị trường cao cấp, khó tính như Âu châu, Mỹ, Úc thì kim ngạch xuất khẩu là một con số khiêm tốn.

Cá tra là một sản phẩm gặp thời, khi cá tuyết (Cod fish), một loài cá cho phi lê trắng, ít xương, mất mùa nên cá tra được thế chỗ từ những năm 1990’s. Gặp thời, nhưng vì tập tễnh ra thương trường quốc tế, cá tra không có một chiến lược kinh doanh nào rõ ràng, do đó cho đến bây giờ vẫn còn loay hoay với những rào cản kỹ thuật, thương mại với giá bán ngày càng thấp. Trong khi tên gọi con cá thì mỗi nơi gọi mỗi kiểu, chưa nói gì đến thương hiệu.

Xây dựng thương hiệu, cắt đứt cái vòng luẩn quẩn.

Đây là giải pháp chiến lược dài hạn. Có nghĩa là bỏ công sức thật nhiều nhưng hiệu quả chưa đến ngay. Chẳng hạn như thương hiệu cà phê Colombia phải trải qua gần 100 năm mới có được. Kể cả thuỷ sản và nông sản cần phải chấm dứt theo đuổi tối đa hoá để xây dựng một hình ảnh tích cực về sự canh tác bền vững. Sau đó mới tìm những chiến thuật thích hợp để gắn nét đặc thù của Việt Nam vào sản phẩm nhằm tạo sự khác biệt. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, rất nhiều sản phẩm Việt Nam đã có thương hiệu từ lúc còn ở sân nhà, nhờ đó dễ dàng vượt trùng khơi để ra thị trường thế giới. Điển hình là cà phê Trung Nguyên, phở 24.

Vậy có nên chăng xây dựng thương hiệu Nông Thuỷ sản Việt Nam phải bắt đầu từ sân nhà, đặt ra luật chơi theo sân nhà, tạo sự khác biệt rồi vươn ra thế giới. Luật sân nhà của món phở là ăn bằng đũa và muỗng, dân Tây Âu thưởng thức phở không được dùng dao nĩa theo thói quen của họ. Vậy nông sản, thuỷ sản của Việt nam có luật sân nhà gì? Hãy chờ xem các nhà marketing Việt Nam sẽ vận dụng suy nghĩ vượt khung (thinking out of the box) ra sao để định vị sản phẩm, để xây dựng thương hiệu cho Nông – Thuỷ sản Việt?

Võ Hoàng Nguyên

Thụ Nhân Consulting

Saigon tháng 10/2020

No Comments
  1. […] Việt đột phá tốt“. Nông nghiệp sẽ không loay hoay trồng cây gì, nuôi con gì; Thương hiệu nông sản Việt cái vòng luẩn quẩn đang được chung tay tháo gỡ vướng mắc; Dự án tổng hợp những giải pháp […]

  2. […] Việt đột phá tốt“. Nông nghiệp sẽ không loay hoay trồng cây gì, nuôi con gì; Thương hiệu nông sản Việt cái vòng luẩn quẩn đang được chung tay tháo gỡ vướng mắc; Dự án tổng hợp những giải pháp […]

  3. […] Việt đột phá tốt“. Nông nghiệp sẽ không loay hoay trồng cây gì, nuôi con gì; Thương hiệu nông sản Việt cái vòng luẩn quẩn đang được chung tay tháo gỡ vướng mắc; Dự án tổng hợp những giải pháp […]

  4. Generic cialis tadalafil https://londondrugscanada.bigcartel.com/london-drugs

    Incredible tons of very good data.

  5. canadian pharmacies

    buy viagra 25mg https://canadapharmacy.teachable.com/

    Cheers. I enjoy this!

  6. canadian viagra

    canada drug pharmacy https://swebas.livejournal.com/359.html

    With thanks, Numerous tips.

  7. Cialis tadalafil https://lawert.micro.blog/

    Really loads of helpful information!

  8. cialis 5mg prix https://canadian-pharmacies.webflow.io/

    Thank you, An abundance of info!

  9. online prescriptions without a doctor https://www.divephotoguide.com/user/drugs

    Fantastic material. Cheers.

  10. cialis uk https://hub.docker.com/r/dkwer/drugs

    Regards, I value it.

  11. Cialis tadalafil https://linktr.ee/canadianpharmacy

    Really a good deal of useful advice.

  12. Generic cialis tadalafil https://kawers.micro.blog/

    This is nicely put! !

  13. cialis lowest price https://mewser.mystrikingly.com/

    Helpful content. Thank you!

  14. alewrt.flazio.com

    cialis tablets australia https://alewrt.flazio.com/

    Wonderful data. Kudos!

  15. cialis 20 mg best price https://buycialisonline.fo.team/

    You stated this very well!

  16. buy generic cialis https://laswert.wordpress.com/

    Amazing forum posts. Kudos!

  17. medication without a doctors prescription https://kasheras.livejournal.com/283.html

    You revealed it adequately.

  18. Cheap cialis https://tadalafil20mg.proweb.cz/

    Wow many of awesome tips!

  19. generic for cialis https://owzpkg.zombeek.cz/

    Regards! A lot of posts.

  20. buy cialis no rx

    Cialis tadalafil http://lasweb.iwopop.com/

    You actually revealed that very well!

  21. cialis 20 mg best price https://buycialisonline.teachable.com/

    You actually mentioned that terrifically.

  22. kalwer.micro.blog

    purchasing cialis on the internet https://kalwer.micro.blog/

    You suggested it fantastically.

  23. tadalafil 5mg https://www.divephotoguide.com/user/buycialisonline

    Lovely write ups, Regards.

  24. purchasing cialis on the internet https://hub.docker.com/r/tadalafil/20mg

    Wow plenty of good knowledge.

  25. cialis 20mg https://tadalafil20mg.webflow.io/

    Nicely put. Thank you.

  26. kswbnh.nethouse.ru

    cialis without a doctor’s prescription https://kswbnh.nethouse.ru/

    This is nicely said. .

  27. cialis without a doctor’s prescription https://www.formlets.com/forms/fpN4Ll8AEnDHBAkr/

    You actually stated it fantastically!

  28. cialis prices https://form.jotform.com/ogmyn/buycialisonline

    You have made the point!

  29. tadalafil 20 mg https://linktr.ee/buycialisonline

    Whoa all kinds of terrific info!

  30. Cialis tadalafil https://telegra.ph/Cialis-20mg-08-13

    Incredible a good deal of superb data!

  31. cialis 5mg prix https://graph.org/Tadalafil-20mg-08-13

    Beneficial forum posts. Appreciate it!

  32. buy viagra usa

    canadian rx https://kwenzx.nethouse.ru/

    You actually expressed it superbly!

  33. cialis https://dwerks.nethouse.ru/

    You actually explained this perfectly.

  34. online prescriptions without a doctor https://form.jotform.com/ycaatk/canadian-pharmaceuticals-online-lis

    Good write ups, With thanks.

  35. drugstore online

    canadian pharmacy online https://linktr.ee/onlinepharmacies

    You stated this very well!

  36. canadian pharmacy world https://graph.org/Pharmacies-in-canada-shipping-to-usa-08-12

    Awesome info. Kudos.

  37. buy cialis online https://linktr.ee/canadianpharmacies

    You actually said that fantastically!

  38. medication without a doctors prescription https://buyviagraonlinee.mystrikingly.com/

    Thanks, An abundance of facts!

  39. Discount viagra https://buyviagraonline.flazio.com/

    You said it very well..

  40. buy viagra us pharmacy

    Viagra tablets https://buyviagraonline.fo.team/

    Lovely posts. Thank you.

  41. buy viagra germany

    Viagra canada https://noyano.wixsite.com/buyviagraonline

    Amazing stuff. Many thanks!

  42. generic for cialis https://buyviagraonlinet.wordpress.com/

    Fantastic write ups, Kudos!

  43. buy generic viagra

    Viagra kaufen https://buyviagraonl.livejournal.com/386.html

    Regards! I enjoy it!

  44. Viagra for sale https://buyviagraonline.nethouse.ru/

    You have made your stand very effectively!!

  45. tadalafil 5mg https://buyviagraonline.proweb.cz/

    Many thanks, I appreciate this!

  46. cialis prices https://buyviagraonline.zombeek.cz/

    Good write ups. Regards!

  47. Buy viagra http://jso7c59f304.iwopop.com/

    Thanks a lot. Lots of posts.

  48. medication without a doctors prescription https://buyviagraonline.teachable.com/

    Fine stuff. Many thanks!

  49. purchasing cialis on the internet https://graph.org/Buying-viagra-without-a-prescription-08-18

    You actually reported this very well!

  50. online prescriptions without a doctor https://buyviagraonline.micro.blog/

    Wonderful posts, Thanks a lot!

  51. generic for cialis https://viagrawithoutprescription.webflow.io/

    Wow a lot of fantastic advice.

  52. Generic cialis tadalafil https://form.jotform.com/222341315941044

    Nicely put, Kudos.

  53. buy cialis online https://linktr.ee/buyviagraonline

    Amazing stuff. Cheers!

  54. generic cialis https://buyviagraonline.home.blog/

    Nicely put, Many thanks!

  55. cialis tablets australia https://onlineviagra.mystrikingly.com/

    Nicely put. Thanks!

  56. Tadalafil https://reallygoodemails.com/onlineviagra

    With thanks, Very good information!

  57. cialis without a doctor’s prescription https://viagraonlineee.wordpress.com/

    You stated that exceptionally well!

  58. viagraonline.home.blog

    cialis uk https://viagraonline.home.blog/

    You stated this terrifically!

  59. cialis tablets australia https://viagraonlinee.livejournal.com/492.html

    Wow a good deal of great info!

  60. buy cialis online https://onlineviagra.flazio.com/

    Fantastic posts. Cheers.

  61. Viagra generika https://onlineviagra.fo.team/

    You said it perfectly..

  62. canada drug pharmacy

    canadian pharmacies https://linktr.ee/canadianpharmaceuticalsonline

    You actually expressed this fantastically!

  63. buy viagra now

    canada drugs online https://500px.com/p/canadianpharmaceuticalsonline

    Amazing write ups. Regards!

  64. purchasing cialis on the internet https://challonge.com/en/canadianpharmaceuticalsonlinemt

    Factor nicely regarded..

  65. online prescriptions without a doctor https://challonge.com/en/canadianpharmaciesshippingtousa

    Reliable tips. Thank you!

  66. cialis 20mg prix en pharmacie https://pinshape.com/users/2441403-canadian-pharmaceuticals-online

    Appreciate it! Lots of forum posts!

  67. canadian medications

    prescriptions from canada without https://www.scoop.it/topic/canadian-pharmaceuticals-online

    You have made your point extremely nicely.!

  68. canada online pharmacy pinshape.com/users/2441621-canadian-pharmaceutical-companies

    You actually expressed that superbly!

  69. canadian drugs https://reallygoodemails.com/canadianpharmaceuticalcompanies

    You have made your point quite clearly!.

  70. stromectol new zealand

    stromectol mites https://reallygoodemails.com/orderstromectoloverthecounter

    You stated that really well!

  71. Viagra cost https://challonge.com/en/orderstromectoloverthecounter

    Incredible a good deal of awesome knowledge.

  72. Viagra tablets https://500px.com/p/orderstromectoloverthecounter

    With thanks. Quite a lot of write ups!

  73. ivermectin for humans

    stromectol for crabs https://canadajobscenter.com/author/buystromectol/

    Reliable postings. Cheers!

  74. prescriptions from canada without https://canadajobscenter.com/author/canadianpharmaceuticalsonline/

    Thanks, Numerous info.

  75. global pharmacy canada

    pharmacy canada https://canadianpharmaceuticalsonline.bandcamp.com/releases

    You have made the point!

  76. Interactions for viagra https://ktqt.ftu.edu.vn/en/question list/canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales/

    Appreciate it! Plenty of knowledge!

  77. Viagra sans ordonnance https://aoc.stamford.edu/profile/Stromectol/

    Incredible a good deal of valuable info.

  78. Viagra 5 mg funziona https://ktqt.ftu.edu.vn/en/question list/order-stromectol-over-the-counter-10/

    You actually mentioned it superbly!

  79. buy stromectol https://aoc.stamford.edu/profile/goatunmantmen/

    Helpful posts. Appreciate it.

  80. what is stromectol

    facts stromectol https://web904.com/stromectol-buy/

    Awesome stuff, Regards.

  81. stromectol canada

    stromectol generic https://web904.com/buy-ivermectin-online-fitndance/

    You stated this well.

  82. stromectol medicine https://glycvimepedd.bandcamp.com/releases

    Nicely put. Appreciate it.

  83. Interactions for viagra https://canadajobscenter.com/author/ereswasint/

    Amazing forum posts. Appreciate it!

  84. trust pharmacy canada https://aoc.stamford.edu/profile/hispennbackwin/

    Helpful content. Many thanks!

  85. Viagra daily https://bursuppsligme.bandcamp.com/releases

    Cheers! Plenty of advice!

  86. dose of stromectol https://pinshape.com/users/2462910-order-stromectol-online

    Truly many of terrific material.

  87. Tadalafil 5mg 500px.com/p/phraspilliti

    Appreciate it! Plenty of content!

  88. canada drug pharmacy

    canada drug https://web904.com/canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales/

    With thanks. Lots of facts.

  89. ivermectina dosis https://500px.com/p/skulogovid/?view=groups

    You actually said that superbly!

  90. Viagra or viagra https://500px.com/p/bersavahi/?view=groups

    Many thanks, A lot of postings.

  91. canadian viagra

    canada pharmacies online https://www.provenexpert.com/canadian-pharmaceuticals-online-usa/

    You actually mentioned it wonderfully!

  92. Viagra or viagra https://sanangelolive.com/members/pharmaceuticals

    Superb forum posts. Kudos.

  93. Tadalafil https://experiment.com/users/canadianpharmacy

    Thanks a lot. Plenty of info.

  94. northwest pharmacy canada https://slides.com/canadianpharmaceuticalsonline

    This is nicely put. .

  95. challonge.comesapenti

    Viagra levitra https://challonge.com/esapenti

    Terrific forum posts, With thanks!

  96. Viagra pills https://challonge.com/gotsembpertvil

    Nicely put. Kudos.

  97. Tadalafil 20 mg https://challonge.com/citlitigolf

    You’ve made your point extremely effectively!.

  98. order stromectol no prescription https://dsdgbvda.zombeek.cz/

    Thanks, Loads of content.

  99. stromectol stock https://inflavnena.zombeek.cz/

    You actually said that adequately.

  100. Viagra from canada https://www.myscrsdirectory.com/profile/421708/0

    With thanks! Terrific information.

  101. Viagra 5 mg https://wefbuyersguide.wef.org/profile/421914/0

    Incredible many of excellent facts!

  102. Viagra vs viagra vs levitra https://legalmarketplace.alanet.org/profile/421920/0

    Really tons of wonderful info!

  103. Viagra generico online https://moaamein.nacda.com/profile/422018/0

    Lovely stuff, Regards.

  104. canada rx

    canada drugs online https://www.audiologysolutionsnetwork.org/profile/422019/0

    Factor very well taken.!

  105. Viagra alternative https://sanangelolive.com/members/girsagerea

    Seriously lots of useful knowledge!

  106. Viagra prices https://www.ecosia.org/search?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Good postings. Kudos!

  107. top rated online canadian pharmacies https://seedandspark.com/user/canadian-pharmaceuticals-online

    Thanks. Lots of facts!

  108. Viagra tablets https://search.gmx.com/web/result?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    You have made your point.

  109. Viagra 5mg https://search.seznam.cz/?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Regards. I value this!

  110. Tadalafil tablets https://sanangelolive.com/members/unsafiri

    Thank you! Helpful stuff.

  111. Canadian Pharmacies Shipping to USA https://swisscows.com/en/web?query=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Fantastic forum posts, Regards.

  112. Viagra 20 mg https://www.dogpile.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Cheers. Plenty of advice!

  113. canadian pharmaceuticals

    Thank you. I like this.

  114. Canadian viagra https://search.givewater.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Regards, I enjoy it.

  115. Cheap viagra https://www.bakespace.com/members/profile/Сanadian pharmaceuticals for usa sales/1541108/

    Nicely put. Regards!

  116. canadian prescription drugstore https://results.excite.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Truly plenty of wonderful data!

  117. canadian pharmacy viagra https://www.infospace.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    You said it really well!

  118. Viagra canada https://headwayapp.co/canadianppharmacy-changelog

    Thanks a lot. An abundance of knowledge!

  119. Viagra 20 mg best price https://results.excite.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Fantastic material. Regards!

  120. why not try this out

    why not try this out

    Thương hiệu nông sản Việt – Cái vòng luẩn quẩn – Thư Viện Thực Hành Nông Nghiệp Tốt

  121. my sources

    my sources

    Thương hiệu nông sản Việt – Cái vòng luẩn quẩn – Thư Viện Thực Hành Nông Nghiệp Tốt

  122. Viagra manufacturer coupon https://aoc.stamford.edu/profile/cliclecnotes/

    Cheers, I like this!

  123. Viagra from canada https://challonge.com/bunmiconglours

    With thanks! Ample advice!

  124. stromectol prioderm

    stromectol price https://theosipostmouths.estranky.cz/clanky/stromectol-biam.html

    Appreciate it! A good amount of info!

  125. canadian pharmacys

    canada drug pharmacy https://www.midi.org/forum/profile/89266-canadianpharmaceuticalsonline

    Effectively voiced indeed. !

  126. Viagra tablets https://dramamhinca.zombeek.cz/

    Awesome content, Appreciate it.

  127. stromectol oral

    stromectol drug https://sanangelolive.com/members/thisphophehand

    Thank you. Terrific information!

  128. online pharmacy canada https://motocom.co/demos/netw5/askme/question/canadian-pharmaceuticals-online-5/

    You made your position very effectively!!

  129. canadian pharmacies online https://www.infospace.com/serp?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Superb information. Cheers.

  130. Viagra lowest price https://zencastr.com/@pharmaceuticals

    You stated that very well.

  131. Viagra vs viagra https://stromectoloverthecounter.wordpress.com/

    You expressed this adequately.

  132. stromectol for lice

    stromectol for humans https://buystromectol.livejournal.com/421.html

    Wow plenty of very good knowledge!

  133. what is stromectol

    stromectol effectiveness https://orderstromectoloverthecounter.flazio.com/

    Thank you, I value it.

  134. Canadian viagra https://search.lycos.com/web/?q=“My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022”

    Nicely voiced without a doubt! .

  135. drugstore online

    no 1 canadian pharcharmy online https://conifer.rhizome.org/pharmaceuticals

    Nicely voiced genuinely! !

  136. Viagra sans ordonnance https://orderstromectoloverthecounter.fo.team/

    Nicely put. With thanks!

  137. canadian pharmacy https://www.dibiz.com/ndeapq

    Amazing many of beneficial tips!

  138. Viagra generika https://soundcloud.com/canadian-pharmacy

    Nicely put. Thanks a lot.

  139. canadianpharmacy https://peatix.com/user/14373921/view

    You made the point!

  140. Viagra 5 mg funziona https://aoc.stamford.edu/profile/upogunem/

    Great advice. With thanks!

  141. Viagra 20 mg https://500px.com/p/maybenseiprep/?view=groups

    Incredible lots of superb advice!

  142. Viagra levitra https://challonge.com/ebtortety

    Thanks! A lot of tips!

  143. pharmacy

    canadian online pharmacies https://dustpontisrhos.zombeek.cz/

    With thanks! Quite a lot of write ups.

  144. Viagra or viagra https://sanangelolive.com/members/maiworkgendty

    Very well voiced really. !

  145. issuu.comlustgavalar

    Cheap viagra https://issuu.com/lustgavalar

    With thanks! Fantastic stuff.

  146. Viagra tablets australia https://calendly.com/canadianpharmaceuticalsonline/onlinepharmacy

    You actually expressed that wonderfully.

  147. Viagra kaufen https://aoc.stamford.edu/profile/uxertodo/

    You stated this superbly!

  148. buy viagra now https://www.wattpad.com/user/Canadianpharmacy

    Excellent stuff. With thanks!

  149. buy viagra now

    best canadian pharmacies online https://pinshape.com/users/2510246-medicine-online-shopping

    You mentioned it effectively!

  150. canada medication

    canadian pharmacy uk delivery https://500px.com/p/reisupvertketk/?view=groups

    Thanks. Quite a lot of information!

  151. online pharmacy

    canadian pharmacy viagra brand https://www.provenexpert.com/online-order-medicine/

    Many thanks, I value it.

  152. challonge.comebocivid

    Cheap viagra https://challonge.com/ebocivid

    Incredible lots of wonderful knowledge.

  153. obsusilli.zombeek.cz

    Viagra reviews https://obsusilli.zombeek.cz/

    Thanks a lot! I enjoy this.

  154. Viagra alternative https://sanangelolive.com/members/contikegel

    You actually said that very well!

  155. Viagra alternative https://rentry.co/canadianpharmaceuticalsonline

    You actually expressed that very well.

  156. prescription drugs without prior prescription https://tawk.to/canadianpharmaceuticalsonline

    Truly quite a lot of fantastic info!

  157. Viagra kaufen https://sway.office.com/bwqoJDkPTZku0kFA

    Nicely put. Thanks a lot.

  158. Viagra from canada https://aoc.stamford.edu/profile/tosenbenlren/

    Excellent posts. Thanks a lot.

  159. Viagra manufacturer coupon https://500px.com/p/meyvancohurt/?view=groups

    Seriously a good deal of terrific material.

  160. canadian pharmacy online https://www.provenexpert.com/pharmacy-online/

    Nicely put. Appreciate it!

  161. Viagra online https://challonge.com/townsiglutep

    You mentioned that terrifically.

  162. Viagra kaufen https://brujagflysban.zombeek.cz/

    You explained this adequately!

  163. Generic for viagra https://aoc.stamford.edu/profile/plumerinput/

    Truly many of superb data!

  164. Interactions for viagra https://500px.com/p/stofovinin/?view=groups

    You actually revealed it terrifically!

  165. Buy viagra online https://challonge.com/afersparun

    Appreciate it. Plenty of information.

  166. Generic viagra https://wallsawadar.zombeek.cz/

    Point clearly taken!.

  167. Viagra sans ordonnance https://www.viki.com/users/pharmaceuticalsonline/about

    Valuable stuff. Appreciate it!

  168. canadadrugs

    northwest pharmacies https://canadianpharmaceuticalsonline.ldblog.jp/archives/19386301.html

    Many thanks, An abundance of advice!

  169. buy viagra online usa

    discount canadian pharmacies https://canadianpharmaceuticalsonline.bloggeek.jp/archives/16871680.html

    Regards! I like it!

  170. best canadian pharmacies online https://canadianpharmaceuticalsonline.blogism.jp/archives/17866152.html

    Great content. Many thanks!

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.