Giới thiệu về cây đậu bắp

Giới thiệu về cây đậu bắp

Đậu bắp (tên khoa học Abelmoschus esculentus), còn được gọi với các tên dân gian như bắp còi, mướp tây hay bông vàng, là cây rau ăn quả thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Loài cây này có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Phi, hiện đã trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Nhờ giá trị dinh dưỡng cao, dễ trồng, đậu bắp ngày càng được ưa chuộng trong canh tác hộ gia đình và sản xuất thương mại.<xem thêm>

Nguồn gốc xuất xứ và phân bố

Nguồn gốc phát sinh của loài Cây Đậu bắp (Abelmoschus esculentus) đang được tranh cải, có hai giả thuyết ngược nhau: giả thuyết thứ nhất cho rằng ở Nam Á, giả thuyết thứ hai cho rằng ở Ethiopia và Tây Phi.

Hiện nay cây đậu bắp được trồng ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và vùng ôn đới ấm áp trên khắp thế giới.

Ở Việt Nam cây đậu bắp được trồng trong khắp cả nước từ vùng đồng bằng cho đến vùng núi để lấy quả làm rau. Ở Nam Bộ loài cây này được trồng phổ biến ở mọi gia đình nông thôn trong đó có Bà Rịa Vũng Tàu, Sóc Trăng…<xem thêm>

Giá trị dinh dưỡng và công dụng

Giá trị dinh dưỡng

Từ lâu, đậu bắp được sử dụng phổ biến trong bữa ăn hàng ngày của người Việt. Mỗi 100g đậu có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao như vitamin C, vitamin B6, natri 7mg, chất xơ 3.2g, kali 299 mg, protein 1.9g, sắt, magie 57mg và các khoáng chất. Đậu có chứa lượng calo thấp với 33 calo và không chứa cholesterol hoặc các chất béo bão hòa gây hại cho cơ thể. Với hàm lượng dinh dưỡng cao cùng với lượng calo thấp của đậu bắp giúp cho loại thực phẩm này phù hợp với mọi đối tượng đặc biệt là đối với bệnh nhân cao huyết áp, thiếu máu, tiểu đường, táo bón,…<xem them>

Công dụng

Hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường: Trong đậu bắp có chứa các chất insulin có khả năng hỗ trợ giảm lượng đường trong máu. Những người bị bệnh tiểu đường hãy bổ sung cho cơ thể ly nước ép đậu bắp mỗi ngày.

Đậu bắp hỗ trợ điều trị bệnh táo bón: Trong đậu bắp có chứa chất xơ, chất xơ có thể kiểm soát nồng độ cholesterol trong máu giúp ngăn ngừa tình trạng táo bón. Một ly nước ép đậu bắp sẽ giúp chúng ta nhuận tràng.

Đậu bắp ngăn ngừa khuyết tật thai nhi: Trong đậu bắp có chứa acid folic, acid folic giúp phòng ngừa các bệnh như khuyết tật ống thần kinh ở thai nhi. Chính vì vậy phụ nữ có thai nên bổ sung đậu bắp vào bữa ăn hàng ngày. <xem thêm>

Tiềm năng thị trường, tình hình sản xuất và tiêu thụ

Tiềm năng thị trường

Thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, vụ màu năm 2025, nông dân xã Thuận Hòa, huyện Cầu Ngang đã đưa cây đậu bắp xanh vào sản xuất với diện tích 3,3ha và được Hội Nông dân xã liên kết với hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ Ngũ Lạc bao tiêu sản phẩm, tạo mô hình sản xuất mới, mở ra hướng phát triển ổn định, cải thiện thu nhập cho người dân.

Là xã thuần nông, kinh tế dựa vào sản xuất 02 vụ lúa – 01 vụ màu hoặc 02 vụ màu – 01 vụ lúa. Những năm gần đây, cây màu đem lại giá trị kinh tế cao gấp 03 – 05 lần so với trồng lúa, nên người dân trong xã tập trung sản xuất liên tục trên cùng diện tích với các loại cây trồng truyền thống như đậu phộng, ớt chỉ thiên,… từ đó, làm cho đất canh tác dần kém đi hiệu quả, năng suất không cao, giá bán phụ thuộc vào thị trường.<xem thêm>

Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu bắp ở Việt Nam

Là xã thuần đồng bào dân tộc thiểu số K’ho, Đông Tiến có 399 hộ với hơn 1.200 khẩu, sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp trên tổng diện tích 688 ha. Trong đó có hơn 422 ha sản xuất cây trồng ngắn ngày. Những năm gần đây, do sản xuất liên tục trên cùng một diện tích, một số loại cây trồng truyền thống tại địa bàn như bắp lai, mè, đậu các loại… đã dần kém đi hiệu quả, năng suất không cao. Vì vậy, ngay từ tháng 4/2020, sau khi tham quan khảo sát, nắm bắt triển vọng phát triển của nhiều loại cây trồng, cấp ủy, chính quyền xã Đông Tiến đã chủ động phối hợp chương trình Phát triển vùng Hàm Thuận Bắc đưa giống đậu bắp xanh vào trồng thử nghiệm trên diện tích 4,8 ha, giao 22 hộ thực hiện theo hình thức đầu tư ứng trước và bao tiêu toàn bộ sản phẩm khi thu hoạch.<xem them>

Đồng chí Trần Quốc Toàn, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thuận Hòa cho biết: năm 2025, được Hội Nông dân tỉnh hỗ trợ 500 triệu đồng từ nguồn Quỹ Hỗ trợ nông dân đầu tư vốn cho hội viên nông dân tham gia tổ hợp tác trồng đậu bắp xanh và trồng ớt chỉ thiên với diện tích hơn 06ha, trong đó có 3,3ha đậu bắp xanh được hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ Ngũ Lạc bao tiêu sản phẩm giúp nông dân ổn định đầu ra. Do đó, việc đẩy mạnh liên kết bao tiêu sản phẩm là giải pháp quan trọng thúc đẩy phát triển sản xuất, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, nâng cao giá trị hàng hóa.<xem them>

Hiện có khoảng 30 ha trồng đậu bắp ở 2 xã An Sơn và Hợp Tiến (Nam Sách) đang được Công ty CP Chế biến nông sản thực phẩm Tân Hương ở xã Cẩm Văn (Cẩm Giàng) bao tiêu, giảm khoảng 1/3 so với năm ngoái do diện tích đất nông nghiệp ở 2 xã này giảm. Diện tích trồng đậu bắp này được công ty bao tiêu ổn định từ nhiều năm nay nên nông dân không lo đầu ra sản phẩm. Công ty hướng dẫn nông dân kỹ thuật trồng và chăm bón để bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.<xem them>

Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu bắp trên thế giới

Theo số liệu của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), diện tích thu hoạch đậu bắp trên toàn thế giới đạt 2.809.360 ha vào năm 2022. Con số này tăng 13,6% so với năm trước. Sản lượng đậu bắp trên toàn thế giới đạt 11.232.656 tấn vào năm 2022, tăng 6,27% so với năm trước.<xem thêm>

Theo thống kê, diện tích thu hoạch đậu bắp trên toàn thế giới đạt mức cao nhất mọi thời đại là 2.809.360 ha vào năm 2022 và mức thấp nhất mọi thời đại là 326.000 ha vào năm 1961. Theo lịch sử, sản lượng đậu bắp trên toàn thế giới đạt mức cao nhất mọi thời đại là 11.232.656 tấn vào năm 2022 và mức thấp nhất mọi thời đại là 1.107.430 tấn vào năm 1961.<xem thêm>

Đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng cây đậu bắp

Đặc điểm sinh trưởng và phát triển chung

Đặt điểm thực vật học

Thân cây đậu bắp thuộc loại thân thảo, mọc đứng, chiều cao từ 1–2,5 m tùy giống và điều kiện trồng. Thân ít phân cành và phủ nhiều lông cứng.

Lá cây lớn, mọc so le, hình chân vịt chia thùy rõ, hai mặt có lông tơ.

Hoa đậu bắp đơn độc, mọc ở nách lá, màu vàng nhạt, có 5 cánh với nhụy đỏ ở giữa, trông giống hoa bụp giấm.

Quả hình trụ dài từ 10–25 cm, có 5–10 cạnh dọc, vỏ có nhiều lông, màu xanh hoặc đỏ tùy giống. Khi già, quả hóa gỗ và nứt ra để rơi hạt.

Hạt nhỏ, gần tròn, màu nâu xám hoặc đen, chứa nhiều chất xơ và chất nhầy. <xem thêm>

Yêu cầu ngoại cảnh

Cây đậu bắp sinh trưởng tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 25–35°C, không chịu được lạnh và ngừng phát triển khi dưới 15°C. Cây ưa sáng, cần nhiều ánh nắng để phát triển quả. Đất trồng lý tưởng là đất tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt, pH từ 5,5–6,8.

Thời vụ trồng:

Miền Bắc: Vụ Xuân (tháng 2–3) và vụ Thu (tháng 8–9).

Miền Nam: Trồng quanh năm, tốt nhất vào đầu mùa khô (tháng 11–1) và đầu mùa mưa (tháng 5–6). <xem thêm>

Kỹ thuật trồng và chăm sóc

Chuẩn bị đất: Làm đất kỹ, lên luống cao 20–30 cm, rộng 1–1,2 m. Bón lót 20–30 tấn phân hữu cơ hoai mục/ha và 300–500 kg vôi bột nếu đất chua.

Gieo hạt: Hạt có vỏ cứng nên cần ngâm nước ấm (2 sôi 3 lạnh) 6–8 giờ, sau đó ủ ẩm 12–24 giờ cho nứt nanh rồi đem gieo. Mật độ trồng: hàng cách hàng 60–70 cm, cây cách cây 30–40 cm (tương đương 30.000–35.000 cây/ha).

Bón phân (cho 1.000m²):

Bón lót: 10–15 kg NPK 15-15-15 + 500 kg phân chuồng hoai.

Bón thúc:

Lần 1 (10–15 ngày sau trồng): 5–7 kg Urê + 5 kg Kali.

Lần 2 (30–35 ngày): 7–10 kg Urê + 7 kg Kali.

Lần 3 (50–60 ngày): 5–7 kg Urê + 5 kg Kali.

Có thể kết hợp phun phân bón lá vi lượng để tăng tỷ lệ đậu quả.

Thu hoạch và bảo quản

Đậu bắp có thể bắt đầu thu trái sau 45–50 ngày trồng. Nên thu hái mỗi 2–3 ngày/lần, giai đoạn thu rộ kéo dài từ 1,5–2 tháng tùy giống. Thu quả khi dài khoảng 7–12 cm, còn non, mềm và chưa hóa xơ. Để bảo quản, nên để nơi thoáng mát hoặc trong túi kín trong ngăn mát tủ lạnh, dùng trong 2–3 ngày để giữ độ tươi. <xem thêm>

Các giống cây đậu bắp hiện nay

Đậu bắp Thái Lan (ĐB1, ĐB3): Trái dài, năng suất cao, sai trái.

Đậu bắp đỏ: Quả đỏ tím, đẹp mắt, giàu anthocyanin.

Đậu bắp lùn: Cao dưới 1 m, thích hợp trồng chậu hoặc ban công. <xem thêm>

Tình hình sâu bệnh hại và biện pháp phòng trừ

Bệnh mốc đen do nấm Cercospora abelmoschi:

Đây được xem là bệnh phổ biến trên cây đậu bắp. Bệnh đốm đem thường phát triển mạnh ở vùng có thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, nấm gây hại trên lá với vết đốm màu màu lục vàng ở dưới mặt lá.

Khi gặp điều kiện thời tiết nóng ẩm thì bệnh nhanh chóng lan lên trên bề mặt lá, khi bệnh phát triển mạnh, cây trở nặng hơn thì chiếc lá sẽ héo cuộn tròn và rụng làm cho cây không thể phát triển được nữa.

Phòng trừ bệnh mốc đen:

Không nên trồng nhiều vụ liên tiếp trên ruộng đã bị bệnh trước đó

Liên tục luân canh các loại cây họ bắp với cây rau màu khác để cho đất được tốt và sạch bệnh hơn

Tỷ lệ bệnh cao bà con có thể tham khảo 1 số dòng gốc đồng như: Zincopper 50WP, Canthomil 47WP, Cantop M 72WP & 43SC giúp cây sạch bệnh và khử trùng đất.

Bệnh chết rạp cây con do nấm Pythium spp, Rhizoctonia solani:

Bệnh chết rạp cây con diển ra phổ biến trên cây đậu bắp ở giai đoạn đầu khi mới trồng, cây con còn khá là yếu, khi cây chết nhiều sẽ làm mật độ cây trên khu vực ruộng trồng liên tục giảm làm ảnh hưởng tới năng xuất của bà con.

mầm bệnh có thể nằm trong hạt làm cho hạt giống có thể bị thối khi nảy mầm, cây con mọc lên èo uột, hơi sững nước, có hàng vết nâu nhăn nhúm ở gần gốc làm cho cây ngã rạp xuống . bệnh thường phát triển mạnh ở điều kiện quá ẩm thấp.

Phòng trừ bệnh chết rạp trên cây đậu bắp:

Sử dụng hạt giống sạch, không bị bệnh

Không nên tưới quá nhiều, không sử dụng quá nhiều phân đạm khi cây còn nhỏ

Không nên trồng trên đất đã trồng các loại cây cùng họ

Sử dụng thuốc : Cantox D 35WP, Zincopper 50WP để hạn chế bệnh.

Bệnh phấn trắng trên cây đậu bắp Leveillula taurica / Oidiopsis taurica:
Bệnh phấn trắng thường xuất hiện ở cả 2 mặt của lá cây đậu bắp, với các lớp phấn trắng do các sợi nấm tạo thành, bệnh phát triển khá nhanh vào mùa mưa. Khi bệnh nặng chiếc lá cong queo và cháy xém, bệnh thường phát triển khá nhanh, lây lan tới thân, hoa và trái của cây đậu bắp, bệnh thường phát triển nhanh ở nhiệt độ từ 25-27 độ C.

Phòng trừ bệnh phấn trắng:

Thường xuyên khử trùng khu đồng ruộng

Không nên trồng các vụ liên tiếp nhau hoặc các cây bông vải

Phun các loại thuốc gốc lưu huỳnh để tiêt diệt bệnh.

Bệnh thán thư trên cây đậu bắp Glomerella gossypii-Ascomycetes:
Nguyên nhân:

Bệnh phát sinh trên lá và trái. Trên lá bệnh xuất hiện từ khi có lá mầm đến khi cây lớn, lúc đầu là những đốm hình hơi tròn màu xanh tái hoặc nâu, sau vết bệnh lớn lên không có hình dạng rỏ rệt, màu nâu đen, hơi khô. Trên trái, vết bệnh màu đen, hình tròn, hơi lõm vào, trên có lớp bột màu xanh xám (có ổ bào tử). Trái bị bệnh nhỏ và có thể thối.

Nấm phát triển thích hợp ở nhiệt độ 25-28 độ C, chết ở 51 độ C trong 10 phút. Nấm tồn tại ở dạng sợi và bào tử trên tàn dư cây bệnh, trong đất và trên hạt giống tới hàng năm

Phòng trừ:

Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng ngâm 10 phút trong nước nóng 55 độ C

Ngắt bỏ lá và trái bị bệnh nặng

Thu dọn tàn dư cây trồng sau thu hoạch

Phun các thuốc trừ nấm gốc đồng như Zincopper 50WP, Canthomil 47WP, Carosal 50SC.<xem thêm>

Tài liệu tham khảo

Báo Trà Vinh online (2025), Mô hình trồng đậu bắp xanh vốn ít, năng suất cao. Truy cập ngày 28/11/2025, từ https://www.baotravinh.vn/kinh-te/mo-hinh-trong-dau-bap-xanh-von-it-nang-suat-cao-45947.html

Báo Lâm Đồng (2020), Trồng đậu bắp thu nhập cao. Truy cập ngày 28/11/2025, từ https://baolamdong.vn/trong-dau-bap-thu-nhap-cao-330335.html?utm

Báo Trà Vinh (20250, Mô hình trồng đậu bắp xanh vốn ít, năng suất cao. Truy cập ngày 28/11/2025, từ https://www.baotravinh.vn/kinh-te/mo-hinh-trong-dau-bap-xanh-von-it-nang-suat-cao-45947.html?utm

Báo Hải Phòng (2024), 30 ha đậu bắp ở Nam Sách được doanh nghiệp bao tiêu. Truy cập ngày 28/11/2025, từ https://baohaiphong.vn/30-ha-dau-bap-o-nam-sach-duoc-doanh-nghiep-bao-tieu-391429.html?utm